Dobro dziecka stanowi jedną z podstawowych zasad prawa rodzinnego i opiekuńczego. W sytuacji, gdy dobro dziecka jest zagrożone, sąd opiekuńczy jest zobowiązany do podjęcia odpowiednich działań ochronnych. Instrumentem służącym realizacji tego celu są zarządzenia przewidziane w art. 109 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Warto dodać, że postanowienia sądu opiekuńczego są skuteczne i wykonalne z chwilą ich ogłoszenia, a gdy ogłoszenia nie było – z chwilą ich wydania, zaś postanowienia w przedmiocie władzy rodzicielskiej stają się skuteczne i wykonalne z chwilą uprawomocnienia się.
Zgodnie z art. 109 § 1 k.r.o., jeżeli dobro dziecka jest zagrożone, sąd opiekuńczy może wydać odpowiednie zarządzenia, nie pozbawiając przy tym rodziców władzy rodzicielskiej. Mają one charakter prewencyjny i wychowawczy, a ich celem jest usunięcie istniejących zagrożeń oraz wsparcie rodziny w prawidłowym wykonywaniu funkcji opiekuńczo-wychowawczej. Mogą to być środki o charakterze jednorazowym, gdzie jako przykłady można podać np. zobowiązanie rodziców do skierowania dziecka do szpitala lub sanatorium, zastępujące zgodę rodzica lub rodziców na wykonanie koniecznego zabiegu operacyjnego dziecka, nakazujące rodzicom bądź jednemu z nich złożenie wniosku o ściganie sprawcy przestępstwa dokonanego na szkodę małoletniego.
Katalog zarządzeń określony w art. 109 § 2 k.r.o. ma charakter otwarty. Wśród przykładowych środków ustawodawca wymienia m.in. zobowiązanie rodziców do określonego postępowania, w szczególności do współpracy z asystentem rodziny, placówkami wsparcia lub specjalistami. Sąd może także określić, jakie czynności wymagają zgody sądu, co pozwala na bieżącą kontrolę istotnych decyzji dotyczących dziecka. Ponadto sąd opiekuńczy może poddać wykonywanie władzy rodzicielskiej stałemu nadzorowi kuratora sądowego, a także skierować dziecko do placówki wsparcia dziennego. W sytuacjach poważniejszych zagrożeń możliwe jest również czasowe umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej, przy jednoczesnym pozostawieniu rodzicom władzy rodzicielskiej.
Każde wyżej określone zarządzenie połączone jest ze wskazaniem sposobu kontroli jego wykonania, które mogą być różne. Rodzice mogą na przykład składać okresowe sprawozdania z wykonywania zobowiązania sądu, sposób wykonania zobowiązania może również skontrolować kurator sądowy. Sąd może zwracać się do szkoły, do której uczęszcza dziecko, o nadesłanie stosownych informacji.
Informacje mogą też zapewnić Sądowi świadczące pomoc rodzinie placówki lecznicze, czy terapeutyczne.
Zarządzenia z art. 109 k.r.o. mają charakter elastyczny i mogą być zmieniane lub uchylane w zależności od zmiany sytuacji dziecka i jego rodziny. Ich nadrzędnym celem pozostaje ochrona dobra dziecka przy jak najmniejszej ingerencji w sferę praw rodzicielskich.
