Sytuacja obywateli Ukrainy po 5 marca 2026 r. Najważniejsze zmiany | Edukacja prawna

1. Co się zmieniło?

Ustawa z 23 stycznia 2026 r. o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw weszła w życie 5 marca 2026 r. Od tego dnia dotychczasowa „specustawa” z 2022 r. zostaje w dużej części uchylona. Ochrona czasowa nie znika — ale zmienia się jej podstawa prawna i zasady. Najważniejsze przepisy trafiają do ustawy z 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP.

2. Czy pobyt nadal jest legalny?

Tak, pobyt obywateli Ukrainy posiadających numer PESEL ze statusem UKR pozostaje legalny. Zgodnie z ostatnią decyzją wykonawczą Rady UE ochrona czasowa dla osób poszukujących schronienia przed konfliktem zbrojnym w Ukrainie obowiązuje do 4 marca 2027 r. Numer PESEL ze statusem UKR zachowuje ważność, podobnie jak elektroniczny certyfikat Diia.pl w aplikacji mObywatel. Nie ma potrzeby składania nowych wniosków ani ponownego ubiegania się o status.

Równolegle przedłużono ważność dokumentów pobytowych (wiz krajowych, zezwoleń na pobyt czasowy, kart pobytu), których termin upłynął po 24 lutego 2022 r. Należy jednak pamiętać, że przedłużenie ważności tych dokumentów nie uprawnia do przekraczania granicy na ich podstawie.

3. Zatrudnienie — uproszczona procedura nadal dostępna

Wykonywanie pracy dla polskich podmiotów na uproszczonych zasadach — na podstawie powiadomienia o powierzeniu wykonywania pracy — dla obywateli Ukrainy objętych ochroną tymczasową (posiadających PESEL ze statusem UKR) pozostaje bez zmian. Obywatele Ukrainy legalnie przebywający w Polsce, lecz nieposiadający statusu UKR, będą mogli pracować na dotychczasowych zasadach do 4 marca 2029 r. Po upływie tego okresu będą musieli posiadać inny tytuł uprawniający do wykonywania pracy.

Pracodawcy mają niezmiennie 7 dni na powiadomienie urzędu pracy o zatrudnieniu. Ustawa wprowadza karę grzywny za niedopełnienie tego obowiązku w wysokości od 1 000 zł do 3 000 zł. Ważny bezpiecznik dla pracowników: uregulowania dotyczące notyfikacji o powierzeniu pracy obywatelom Ukrainy zostały przeniesione do ustawy o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom. Ewentualne niedopełnienie formalności przez pracodawcę nie powoduje, że praca cudzoziemca staje się nielegalna — odpowiedzialność za zaległości formalne spoczywa na pracodawcy.

4. Uwaga! Ważne terminy i obowiązki do spełnienia

Jeśli jesteś obywatelem Ukrainy, zwróć szczególną uwagę na następujące kwestie:

1. Potwierdzenie tożsamości do 31 sierpnia 2026 r. — osoby, których PESEL ze statusem UKR został nadany na podstawie pisemnego oświadczenia (bez paszportu), muszą potwierdzić tożsamość w Urzędzie Miasta lub Gminy do 31 sierpnia 2026 r. Brak potwierdzenia spowoduje zmianę statusu z UKR na NUE od 1 września 2026 r. oraz utratę prawa do legalnego pobytu.
2. Termin złożenia wniosku o PESEL UKR po przyjeździe — osoba przybywająca do Polski w celu schronienia przed wojną ma 30 dni na uzyskanie numeru PESEL ze statusem UKR. Do nadania statusu UKR nadal wymagane jest okazanie ważnego dokumentu podróży (najczęściej paszportu). Wniosek składa się w urzędzie miasta lub gminy.
3. Wyjazd z Polski na ponad 30 dni — wyjazd z Polski na okres powyżej 30 dni powoduje utratę statusu UKR i jego automatyczną zmianę na status NUE, co oznacza utratę uprawnień. Projekt nie przewiduje wyjątku dla osób skierowanych do wykonywania pracy lub usług poza Polską. W przypadku delegowania konieczne będzie przejście na inny tytuł pobytowy.
4. Ubezpieczenie zdrowotne — od 5 marca 2026 r., jeśli nie należysz do żadnej z grup uprzywilejowanych (np. dzieci, kobiety w ciąży), jedynym sposobem na ubezpieczenie zdrowotne jest zatrudnienie (umowa o pracę lub zlecenie), prowadzenie działalności gospodarczej lub dobrowolne ubezpieczenie w NFZ.

5. Karta pobytu CUKR — nowa ścieżka dla Ukraińców

Osobom planującym dłuższy pobyt w Polsce dedykowana jest nowa karta pobytu CUKR. Karta pobytu z adnotacją „Poprzednio posiadacz ochrony czasowej” (w skrócie: karta CUKR) to dokument potwierdzający udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy na specjalnych warunkach, wydawany na 3 lata. Jest przeznaczona dla osób ze statusem UKR, które zdecydują się przejść z ochrony czasowej na zezwolenie na pobyt czasowy.

Termin na złożenie wniosku o wydanie karty CUKR upływa 4 marca 2027 r. Śledź komunikaty Urzędu do Spraw Cudzoziemców (www.gov.pl/udsc), aby dowiedzieć się, kiedy system MOS zostanie uruchomiony.

Po wejściu przepisów w życie karta CUKR będzie dawać:

1. Z chwilą odbioru karty pobytu CUKR dotychczasowy legalny pobyt przekształci się w zezwolenie na pobyt czasowy na okres 3 lat. Posiadacz będzie miał pełny dostęp do rynku pracy bez konieczności uzyskiwania dodatkowego zezwolenia na pracę i będzie mógł prowadzić działalność gospodarczą na takich samych zasadach jak obywatele Polski.
2. Z kartą pobytu CUKR i ważnym paszportem można wyjeżdżać i podróżować w strefie Schengen do 90 dni w okresie 180 dni.
3. Trzy lata pobytu na podstawie karty CUKR zostaną zaliczone, jeśli w przyszłości zdecydujesz się ubiegać o status długoterminowego rezydenta UE.

Aby ubiegać się o kartę CUKR, konieczne będzie m.in. posiadanie numeru PESEL ze statusem UKR przez co najmniej nieprzerwane 365 dni oraz posiadanie ważnego dokumentu podróży. Niezbędna będzie również płatność: 100 zł za wydanie karty pobytu oraz opłata skarbowa w wysokości 340 zł za udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy. Wniosek składa się wyłącznie elektronicznie przez system MOS.

Po wydaniu karty CUKR jej beneficjent traci prawa związane ze statusem UKR. Może mieć to istotne konsekwencje, np. dla obywateli Ukrainy, którzy studiowali bezpłatnie na publicznych uczelniach w ramach ochrony czasowej — utrata tego statusu może oznaczać konieczność wnoszenia czesnego. Dlatego przed złożeniem wniosku o CUKR warto skonsultować się z prawnikiem i ocenić, czy zmiana statusu jest dla Ciebie korzystna.

Zadanie dofinansowane ze środków Miasta Gdańska