1. Zasada jawności postępowania sądowego
Zgodnie z art. 45 Konstytucji RP każdemu przysługuje prawo do sprawiedliwego, jawnego rozpatrzenia sprawy, bez nieuzasadnionej zwłoki, przez sąd właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły. Jawność rozprawy może zostać wyłączona ze względu na moralność, bezpieczeństwo państwa lub porządek publiczny, a także w celu ochrony życia prywatnego stron bądź innego istotnego interesu prywatnego.
Orzeczenie sądu zawsze ogłaszane jest publicznie.
Strony oraz uczestnicy postępowania mają prawo do wglądu w akta sprawy, jak również do uzyskiwania odpisów i wyciągów z tych akt.
2. Zasada rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki
Prawo do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki oznacza obowiązek jej rozpatrzenia w tzw. rozsądnym terminie, który ma charakter pojęcia niedookreślonego.
O nieuzasadnionej zwłoce można mówić wtedy, gdy postępowanie trwa dłużej, niż jest to konieczne do ustalenia istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych i prawnych, mających znaczenie dla jej rozstrzygnięcia.
3. Prawo do równości stron postępowania
W postępowaniu cywilnym każda ze stron powinna posiadać takie same prawa oraz obowiązki. Oznacza to zapewnienie im możliwości korzystania z identycznych środków prawnych w celu obrony swoich praw oraz dochodzenia własnych interesów.
4. Prawo do pomocy w postępowaniu
Prawo pomocy obejmuje zarówno zwolnienie strony od kosztów sądowych, jak i ustanowienie dla niej bezpłatnego pełnomocnika – adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego albo rzecznika patentowego.
Do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i/lub o ustanowienie pełnomocnika z urzędu należy dołączyć oświadczenie dotyczące sytuacji rodzinnej, majątkowej, dochodów oraz źródeł utrzymania. Niezbędne jest wykazanie, że poniesienie kosztów sądowych i/lub wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika nie jest możliwe bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny.
W przypadku wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu należy dodatkowo uzasadnić potrzebę jego udziału w sprawie, w szczególności ze względu na cechy osobiste strony albo stopień skomplikowania sprawy.
5. Prawo do ugodowego zakończenia sporu
W sprawach, w których dopuszczalne jest zawarcie ugody, sąd na każdym etapie postępowania podejmuje działania zmierzające do jej zawarcia, w tym w szczególności zachęca strony do skorzystania z mediacji. Skutkiem zawarcia ugody przed sądem jest umorzenie postępowania, a jeżeli strony nie postanowią inaczej, następuje wzajemne zniesienie kosztów procesu.
6. Prawo do postępowania dwuinstancyjnego
Zasada instancyjności polega na możliwości zaskarżenia orzeczenia wydanego przez sąd I instancji. Jej podstawowym celem jest eliminowanie uchybień, które mogły wystąpić na etapie rozpoznawania sprawy w pierwszej instancji.
Sąd II instancji może utrzymać zaskarżone orzeczenie w mocy, dokonać jego zmiany albo przekazać sprawę do ponownego rozpoznania sądowi I instancji.
