W polskim systemie prawnym wyróżnia się trzy stopnie niepełnosprawności: znaczny, umiarkowany oraz lekki. Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydawane jest przez właściwe zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności na podstawie obowiązujących przepisów prawa oraz indywidualnej oceny sytuacji osoby zainteresowanej. W Gdańsku na przykład właściwy jest Miejski Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Gdańsku przy Gdańskim Centrum Świadczeń z siedzibą przy ul. Kartuskiej 32/34, 80-104 Gdańsk.
Kwestie brane pod uwagę przy orzekaniu o niepełnosprawności lub o wskazaniach do ulg i uprawnień są nieco inne przy orzekaniu o niepełnosprawności osoby, która nie ukończyła 16 roku życia niż co do dorosłego.
W Przypadku dziecka bierze się pod uwagę w szczególności:
- zaświadczenie lekarskie zawierające opis stanu zdrowia, wydane przez lekarza, pod którego opieką lekarską znajduje się dziecko, oraz inne posiadane dokumenty mogące mieć wpływ na ustalenie niepełnosprawności;
- ocenę stanu zdrowia wystawioną przez lekarza – przewodniczącego składu orzekającego, zawierającą m. in. opis przebiegu choroby zasadniczej oraz wyniki dotychczasowego leczenia i rehabilitacji,
- możliwość poprawy zaburzonej funkcji organizmu poprzez zaopatrzenie w przedmioty ortopedyczne, środki techniczne, środki pomocnicze lub inne działania
W przypadku dorosłego bierze się pod uwagę w szczególności:
- zaświadczenie lekarskie zawierające opis stanu zdrowia, rozpoznanie choroby zasadniczej i chorób współistniejących potwierdzone aktualnymi wynikami badań diagnostycznych, wydane przez lekarza, pod którego opieką lekarską znajduje się osoba zainteresowana, oraz inne posiadane dokumenty mogące mieć wpływ na ustalenie stopnia niepełnosprawności;
- ocenę stanu zdrowia wystawioną przez lekarza – przewodniczącego składu orzekającego, zawierającą m. in. opis przebiegu choroby zasadniczej oraz wyniki dotychczasowego leczenia i rehabilitacji,
- wiek, płeć, wykształcenie, zawód i posiadane kwalifikacje;
- możliwość całkowitego lub częściowego przywrócenia zdolności do wykonywania dotychczasowego lub innego zatrudnienia – poprzez leczenie, rehabilitację lub przekwalifikowanie zawodowe;
- ograniczenia występujące w samodzielnej egzystencji i uczestnictwie w życiu społecznym;
- możliwość poprawy funkcjonowania osoby zainteresowanej w samodzielnej egzystencji oraz w pełnieniu ról społecznych – poprzez leczenie, rehabilitację, zaopatrzenie w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze, środki techniczne, usługi opiekuńcze lub inne działania.
Określone są również różne standardy w zakresie kwalifikowania oraz postępowania dotyczącego orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności.
Znaczny stopień niepełnosprawności: do znacznego stopnia niepełnosprawności zaliczane są osoby z istotnie naruszoną sprawnością organizmu, które nie są zdolne do samodzielnej egzystencji i wymagają stałej lub długotrwałej opieki oraz pomocy innych osób w związku z niezdolnością do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych. Osoby te co do zasady nie są zdolne do pracy, z wyjątkiem pracy w warunkach pracy chronionej.
Umiarkowany stopień niepełnosprawności: umiarkowany stopień niepełnosprawności obejmuje osoby z naruszoną sprawnością organizmu, które wymagają czasowej lub częściowej pomocy innych osób w pełnieniu ról społecznych. Osoby te mogą być zdolne do pracy zawodowej, jednak często wymaga to odpowiedniego przystosowania stanowiska pracy lub zastosowania szczególnych warunków zatrudnienia.
Lekki stopień niepełnosprawności: Lekki stopień niepełnosprawności dotyczy osób z naruszoną sprawnością organizmu, które powoduje istotne obniżenie zdolności do wykonywania pracy w porównaniu do osób o podobnych kwalifikacjach zawodowych, jednak nie ogranicza w sposób znaczący samodzielnego funkcjonowania. Osoby te zazwyczaj nie wymagają stałej pomocy innych osób.
Podsumowanie
Kwalifikacja do określonego stopnia niepełnosprawności opiera się na całościowej ocenie stanu zdrowia oraz jego wpływu na funkcjonowanie w życiu codziennym i zawodowym. Decydujące znaczenie ma rzeczywisty zakres ograniczeń, a nie wyłącznie rozpoznanie medyczne. Każdy przypadek rozpatrywany jest indywidualnie, na podstawie przedłożonej dokumentacji oraz aktualnej sytuacji osoby ubiegającej się o orzeczenie.
