Z chwilą zawarcia małżeństwa między małżonkami – o ile nie zawarli oni umowy majątkowej małżeńskiej (intercyzy) to wyłączającej – powstaje ustawowa wspólność majątkowa. Oznacza to, że część składników majątkowych staje się wspólną własnością obojga małżonków. Jednocześnie każdy z małżonków zachowuje swój majątek osobisty, który pozostaje poza wspólnością i podlega odrębnym zasadom.
Podstawy prawne
Zasady dotyczące majątku małżonków reguluje Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności:
- art. 31 k.r.o. – określający, co wchodzi w skład majątku wspólnego,
- art. 33 k.r.o. – zawierający katalog składników majątku osobistego małżonka.
Co wchodzi w skład majątku osobistego małżonka?
Katalog składników majątku osobistego małżonka zawarty jest w przepisie art. 33 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Majątek osobisty obejmuje przede wszystkim te składniki, które mają ścisły związek z osobą jednego z małżonków albo zostały nabyte niezależnie od wspólności. Należą do niego m.in.:
- przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej (czyli zawarciem małżeństwa), np. mieszkanie kupione przez jednego z małżonków jeszcze jako osobę stanu wolnego,
- składniki nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, o ile spadkodawca lub darczyńca nie postanowił, że mają wejść do majątku wspólnego, wyjątkiem tutaj są przedmioty zwykłego urządzenia domowego służące do użytku obojga małżonków, które są objęte wspólnością ustawową także w wypadku, gdy zostały nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił,
- prawa majątkowe ściśle związane z osobą małżonka, np. autorskie prawa osobiste,
- przedmioty służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb, takie jak odzież, biżuteria osobista czy przedmioty higieny,
- odszkodowania i zadośćuczynienia za uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia,
- wierzytelności z tytułu wynagrodzenia za pracę lub innej działalności zarobkowej – do momentu ich wypłaty,
- przedmioty majątkowe uzyskane z tytułu nagrody za osobiste osiągnięcia jednego z małżonków
- przedmioty nabyte w zamian za składniki majątku osobistego (zasada surogacji).
Warto dodać, że małżonkowie za pomocą intercyzy mogą rozszerzyć wspólność majątkową, jednak podlega to pewnym ograniczeniom, bowiem nie można rozszerzyć wspólności na:
- przedmioty majątkowe, które przypadną małżonkowi z tytułu dziedziczenia, zapisu lub darowizny;
- prawa majątkowe, które wynikają ze wspólności łącznej podlegającej odrębnym przepisom;
- prawa niezbywalne, które mogą przysługiwać tylko jednej osobie;
- wierzytelności z tytułu odszkodowania za uszkodzenie ciała lub wywołanie rozstroju zdrowia, o ile nie wchodzą one do wspólności ustawowej, jak również wierzytelności z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę;
- niewymagalne jeszcze wierzytelności o wynagrodzenie za pracę lub z tytułu innej działalności zarobkowej każdego z małżonków.
Dodać też należy, że w razie wątpliwości uważa się, że przedmioty służące wyłącznie do zaspokajania osobistych potrzeb jednego z małżonków nie zostały włączone do wspólności.
Czym jest majątek wspólny małżonków?
Majątek wspólny obejmuje wszystkie przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania małżeństwa przez oboje małżonków lub przez jednego z nich, niezależnie od tego, na kogo formalnie zostały nabyte. Do majątku wspólnego zalicza się w szczególności:
- wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej,
- dochody z majątku wspólnego oraz z majątku osobistego każdego z małżonków,
- środki zgromadzone na rachunkach bankowych,
- nieruchomości i ruchomości nabyte w trakcie małżeństwa ze wspólnych środków.
Rozróżnienie między majątkiem osobistym a wspólnym ma kluczowe znaczenie m.in. przy rozwodzie, podziale majątku, egzekucji długów czy rozliczeniach między małżonkami. Majątek osobisty należy wyłącznie do jednego małżonka i nie podlega podziałowi przy rozwodzie, z kolei majątek wspólny powstaje wyłącznie w trakcie trwania małżeństwa, w przeciwieństwie do majątku osobistego małżonka, do którego przedmioty majątkowe wchodziły przed zawarciem małżeństwa i mogą wejść w jego skład również w trakcie trwania małżeństwa. W praktyce wiele sporów dotyczy właśnie ustalenia, do którego majątku należy dany składnik – zwłaszcza nieruchomości lub środki pieniężne.
W razie wątpliwości co do charakteru danego składnika majątkowego decydujące znaczenie mają źródło jego nabycia oraz treść przepisów prawa. W przypadku wątpliwości, do jakiego majątku wchodzi dany składnik majątkowy, warto zasięgnąć porady prawnika, na przykład z punkty Nieodpłatnych Porad Prawnych.
